පහත දැක්වෙන ප්‍රශ්න 10 ටම කෙටි පිළිතුරු සපයන්න. (ලකුණු 20 - එක් උප ප්‍රශ්නයකට ලකුණු 02 බැගින්)
(i) ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටක පාලන බලතල බෙදී ඇති ප්‍රධාන ආයතන තුන නම් කරන්න.
(ii) ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ සාමාජිකයන් සංඛ්‍යාව සහ නිල ධුර කාලය කොපමණද?
(iii) එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනය (UDHR) සම්මත වූ ස්ථානය සහ වර්ෂය ලියන්න.
(iv) ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 11 වන වගන්තියෙන් සහතික කර ඇති අයිතිය කුමක්ද?
(v) දරුවෙකුගේ සමාජානුයෝජනයට දායක වන ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික ආයතනයක් බැගින් නම් කරන්න.
(vi) ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන වර්ග තුන නම් කරන්න.
(vii) මහ නගර සභාවක දේශපාලන ප්‍රධානියා සහ පරිපාලන ප්‍රධානියා හඳුන්වන තනතුරු නාම ලියන්න.
(viii) යහපාලනයේ වැදගත් ලක්ෂණ දෙකක් නම් කරන්න.
(ix) සාර්ක් (SAARC) සංවිධානයේ ස්ථිර මහලේකම් කාර්යාලය පිහිටා ඇති රට සහ නගරය ලියන්න.
(x) පාසල් පරිසරය තුළින් ජාතික සමගිය ගොඩනැගීමට ගත හැකි ක්‍රියාමාර්ග දෙකක් දක්වන්න.
(i)
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටක පාලන බලතල බෙදී ඇති ප්‍රධාන ආයතන තුන නම් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(ii)
ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ සාමාජිකයන් සංඛ්‍යාව සහ නිල ධුර කාලය කොපමණද?
[ලකුණු 2]
(iii)
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනය සම්මත වූ ස්ථානය සහ වර්ෂය ලියන්න.
[ලකුණු 2]
(iv)
ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 11 වන වගන්තියෙන් සහතික කර ඇති අයිතිය කුමක්ද?
[ලකුණු 2]
(v)
දරුවෙකුගේ සමාජානුයෝජනයට දායක වන ප්‍රාථමික සහ ද්විතීයික ආයතනයක් බැගින් නම් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(vi)
ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන වර්ග තුන නම් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(vii)
මහ නගර සභාවක දේශපාලන ප්‍රධානියා සහ පරිපාලන ප්‍රධානියා හඳුන්වන තනතුරු නාම ලියන්න.
[ලකුණු 2]
(viii)
යහපාලනයේ වැදගත් ලක්ෂණ දෙකක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(ix)
සාර්ක් සංවිධානයේ ස්ථිර මහලේකම් කාර්යාලය පිහිටා ඇති රට සහ නගරය ලියන්න.
[ලකුණු 2]
(x)
පාසල් පරිසරය තුළින් ජාතික සමගිය ගොඩනැගීමට ගත හැකි ක්‍රියාමාර්ග දෙකක් දක්වන්න.
[ලකුණු 2]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) ව්‍යවස්ථාදායකය, විධායකය, අධිකරණය [ලකුණු 2].
(ii) මන්ත්‍රී ආසන 225 කි, සාමාන්‍ය නිල කාලය වසර 05 කි [ලකුණු 2].
(iii) ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවරදී, 1948 දෙසැම්බර් 10 [ලකුණු 2].
(iv) වධහිංසාවලින්, අමානුෂික හෝ අවමන් සහගත සැලකීම්වලින් මිදීමේ නිදහස [ලකුණු 2].
(v) ප්‍රාථමික: පවුල / ද්විතීයික: පාසල (හෝ ජනමාධ්‍ය / ආගමික මධ්‍යස්ථාන) [ලකුණු 2].
(vi) මහ නගර සභා, නගර සභා, ප්‍රාදේශීය සභා [ලකුණු 2].
(vii) දේශපාලන ප්‍රධානියා: නගරාධිපති (Mayor), පරිපාලන ප්‍රධානියා: නාගරික කොමසාරිස් (Municipal Commissioner) [ලකුණු 2].
(viii) විනිවිදභාවය / වගවීම / නීතියේ ආධිපත්‍යය / මහජන සහභාගිත්වය [ලකුණු 2].
(ix) නේපාලයේ කත්මණ්ඩු නුවර [ලකුණු 2].
(x) සිංහල හා දෙමළ ද්විභාෂා සමාජ පිහිටුවීම / සියලු ආගමික හා සංස්කෘතික උත්සව එක්ව සැමරීම / මිත්‍රත්ව ක්‍රීඩා උත්සව [ලකුණු 2].
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන රටාවක හරය ජනතා පරමාධිපත්‍යයයි.
(i) 'ජනතා පරමාධිපත්‍යය' (Sovereignty of the People) යන්නෙන් අදහස් වන්නේ කුමක්ද? (ලකුණු 03)
(ii) 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අනුව ජනතා පරමාධිපත්‍යය ක්‍රියාවට නැංවෙන අංශ තුන සහ ඒ ඒ අංශ ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන දක්වන්න. (ලකුණු 06)
(iii) ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රමයක පැවැත්මට නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණ සහ ස්වාධීන කොමිෂන් සභා ඉවහල් වන්නේ කෙසේදැයි සාකච්ඡා කරන්න. (ලකුණු 06)
(i)
ජනතා පරමාධිපත්‍යය යන්නෙන් අදහස් වන්නේ කුමක්ද?
[ලකුණු 3]
(ii)
1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අනුව ජනතා පරමාධිපත්‍යය ක්‍රියාවට නැංවෙන අංශ තුන සහ ඒ ඒ ආයතන දක්වන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රමයක පැවැත්මට නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණ සහ ස්වාධීන කොමිෂන් සභා ඉවහල් වන්නේ කෙසේදැයි සාකච්ඡා කරන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) රටේ උත්තරීතර බලය ජනතාව සතුවීම සහ පාලකයන්ට බලය හිමිවන්නේ ජනතාවගේ කැමැත්තෙන් පමණක් වීමයි [ලකුණු 3].
(ii) 1. ව්‍යවස්ථාදායක බලය - පාර්ලිමේන්තුව මඟින්, 2. විධායක බලය - ජනාධිපතිවරයා මඟින්, 3. අධිකරණ බලය - අධිකරණ පද්ධතිය මඟින් [ලකුණු 6].
(iii) නිදහස් මැතිවරණ මඟින් ජනතා අභිමතය නිවැරදිව ප්‍රකාශ කිරීමට අවස්ථාව ලැබීම, ස්වාධීන මැතිවරණ හා පොලිස් කොමිෂන් මඟින් දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම්වලින් තොරව නීතිය සාධාරණව ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ බලය අයුතු ලෙස යෙදවීම වැළැක්වීම [ලකුණු 6].
මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කරගැනීම සෑම ශිෂ්ට සම්පන්න සමාජයකම ප්‍රමුඛ අවශ්‍යතාවයකි.
(i) මානව හිමිකම් විශ්ව ප්‍රකාශනයේ (UDHR) අන්තර්ගත වැදගත් අයිතිවාසිකම් තුනක් සඳහන් කරන්න. (ලකුණු 03)
(ii) ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ III වන පරිච්ඡේදයෙන් සහතික කර ඇති මූලික අයිතිවාසිකම් තුනක් දක්වන්න. (ලකුණු 06)
(iii) පුරවැසියෙකුගේ මූලික අයිතිවාසිකමක් කඩවූ විට ඔහුට නීතිමය පිළිසරණ ලබාගත හැකි ආකාරය සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ කාර්යභාරය විග්‍රහ කරන්න. (ලකුණු 06)
(i)
මානව හිමිකම් විශ්ව ප්‍රකාශනයේ අන්තර්ගත වැදගත් අයිතිවාසිකම් තුනක් සඳහන් කරන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ III වන පරිච්ඡේදයෙන් සහතික කර ඇති මූලික අයිතිවාසිකම් තුනක් දක්වන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
පුරවැසියෙකුගේ මූලික අයිතිවාසිකමක් කඩවූ විට ඔහුට නීතිමය පිළිසරණ ලබාගත හැකි ආකාරය සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ කාර්යභාරය විග්‍රහ කරන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) ජීවත්වීමේ අයිතිය, නිදහසේ අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය, වධහිංසාවලින් මිදී සිටීමේ අයිතිය [ලකුණු 3].
(ii) 1. 10 වගන්තිය: ආගම ඇදහීමේ හා සිතීමේ නිදහස, 2. 12 වගන්තිය: නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාව, 3. 14 වගන්තිය: භාෂණයේ, රැස්වීමේ හා සංගම් පිහිටුවීමේ නිදහස [ලකුණු 6].
(iii) අයිතිවාසිකම උල්ලංඝනය වූ දින සිට මාසයක් ඇතුළත ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 126 වගන්තිය යටතේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට මූලික අයිතිවාසිකම් (FR) පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළ හැකිය. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට නියෝග නිකුත් කිරීමට, වන්දි ලබාදීමට සහ අගතියට පත් පාර්ශ්වයට සහන සැලසීමට පූර්ණ බලය ඇත [ලකුණු 6].
පළාත් පාලන ආයතන ජනතාවගේ දෛනික අවශ්‍යතා ඉටුකරන සමීපතම පාලන තලයයි.
(i) ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක වන පළාත් පාලන ආයතන වර්ග තුන දක්වන්න. (ලකුණු 03)
(ii) ප්‍රාදේශීය සභාවක් තම බලප්‍රදේශයේ ජනතාව උදෙසා සපයන මහජන උපයෝගීතා සහ සුබසාධන සේවා තුනක් පැහැදිලි කරන්න. (ලකුණු 06)
(iii) පළාත් පාලන ආයතනයක කටයුතු වඩාත් කාර්යක්ෂම කිරීමට සහ මහජන සබඳතා වර්ධනය කිරීමට යෝජනා තුනක් ඉදිරිපත් කරන්න. (ලකුණු 06)
(i)
ශ්‍රී ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක වන පළාත් පාලන ආයතන වර්ග තුන දක්වන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
ප්‍රාදේශීය සභාවක් තම බලප්‍රදේශයේ ජනතාව උදෙසා සපයන මහජන උපයෝගීතා සහ සුබසාධන සේවා තුනක් පැහැදිලි කරන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
පළාත් පාලන ආයතනයක කටයුතු වඩාත් කාර්යක්ෂම කිරීමට සහ මහජන සබඳතා වර්ධනය කිරීමට යෝජනා තුනක් ඉදිරිපත් කරන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) මහ නගර සභා, නගර සභා, ප්‍රාදේශීය සභා [ලකුණු 3].
(ii) 1. මහජන සෞඛ්‍යය හා කසළ බැහැර කිරීම, 2. ප්‍රාදේශීය මාර්ග හා කානු පද්ධති නඩත්තුව, 3. පොදු පුස්තකාල, සතිපොළවල් හා ප්‍රජා ශාලා පවත්වාගෙන යාම [ලකුණු 6].
(iii) 1. බදු ගෙවීම් හා සේවාවන් මාර්ගගත (Online) ක්‍රමයට ලබාදීම, 2. මහජන පැමිණිලි කඩිනමින් විසඳීමට විශේෂ ඒකකයක් පිහිටුවීම, 3. ග්‍රාමීය සංවර්ධන කමිටු හරහා මහජන අදහස් සැලසුම්වලට ඇතුළත් කරගැනීම [ලකුණු 6].
යහපාලනය තහවුරු වූ සමාජයක ජනතාවට සාමකාමී හා සුරක්ෂිත ජීවිතයක් ගත කළ හැකිය.
(i) යහපාලනයේ දක්නට ලැබෙන ප්‍රධාන ලක්ෂණ දෙකක් නම් කරන්න. (ලකුණු 03)
(ii) යහපාලනය ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා 'සිවිල් සමාජ සංවිධාන' (Civil Society Organizations) දක්වන දායකත්වය කරුණු තුනකින් පැහැදිලි කරන්න. (ලකුණු 06)
(iii) තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය (Right to Information) මඟින් රටේ දූෂණය අවම කිරීමට සහ විනිවිදභාවය ඇති කිරීමට ලැබෙන පිටුවහල විමසන්න. (ලකුණු 06)
(i)
යහපාලනයේ දක්නට ලැබෙන ප්‍රධාන ලක්ෂණ දෙකක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
යහපාලනය ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා සිවිල් සමාජ සංවිධාන දක්වන දායකත්වය කරුණු තුනකින් පැහැදිලි කරන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය මඟින් රටේ දූෂණය අවම කිරීමට සහ විනිවිදභාවය ඇති කිරීමට ලැබෙන පිටුවහල විමසන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) විනිවිදභාවය, වගවීම, නීතියේ ආධිපත්‍යය, ප්‍රතිචාරාත්මක බව (ඕනෑම 2ක්) [ලකුණු 3].
(ii) 1. මහජන අයිතීන් උල්ලංඝනය වන විට අධිකරණයට කරුණු වාර්තා කිරීම, 2. රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති හා අයවැය භාවිතය විවේචනාත්මකව නිරීක්ෂණය කිරීම, 3. පුරවැසියන් තම අයිතිවාසිකම් හා යුතුකම් පිළිබඳ දැනුවත් කිරීම [ලකුණු 6].
(iii) රාජ්‍ය ආයතනවල මුදල් වියදම්, ටෙන්ඩර් පටිපාටි සහ තීරණ ගැනීමේ ලිපිගොනු මහජනයාට විවෘත වීම නිසා හොර රහසේ සිදුකරන වංචා හා දූෂණ වැළකීම, රාජ්‍ය නිලධාරීන් මහජනයාට වඩාත් වගකීමෙන් යුතුව වැඩ කිරීමට පෙළඹීම [ලකුණු 6].
ලෝක යුද්ධ වැළැක්වීම සහ සහයෝගිතාව ප්‍රවර්ධනය කිරීම උදෙසා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පිහිටුවන ලදී.
(i) එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ප්‍රධාන මණ්ඩල දෙකක් නම් කරන්න. (ලකුණු 03)
(ii) ලෝකයේ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂිත නියෝජිතායතන මඟින් ලැබෙන සහයෝගය කරුණු තුනකින් දක්වන්න. (ලකුණු 06)
(iii) එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථිර සාමාජික රටවල් පහ සහ ඔවුන් සතු නිෂේධ බලය (Veto Power) ලෝක දේශපාලනයට බලපාන අයුරු විග්‍රහ කරන්න. (ලකුණු 06)
(i)
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ප්‍රධාන මණ්ඩල දෙකක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
ලෝකයේ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂිත නියෝජිතායතන මඟින් ලැබෙන සහයෝගය කරුණු තුනකින් දක්වන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථිර සාමාජික රටවල් පහ සහ ඔවුන් සතු නිෂේධ බලය ලෝක දේශපාලනයට බලපාන අයුරු විග්‍රහ කරන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) මහා මණ්ඩලය, ආරක්ෂක මණ්ඩලය, ආර්ථික හා සමාජීය කවුන්සිලය, ජාත්‍යන්තර අධිකරණය (ඕනෑම 2ක්) [ලකුණු 3].
(ii) 1. WHO මඟින් බෝවන රෝග මර්දනයට එන්නත් හා ආධාර දීම, 2. UNESCO මඟින් අධ්‍යාපනය හා සංස්කෘතික උරුම සුරැකීම, 3. FAO හා WFP මඟින් ආහාර සුරක්ෂිතතාව තහවුරු කිරීම [ලකුණු 6].
(iii) ස්ථිර සාමාජිකයන්: ඇමරිකාව, රුසියාව, චීනය, බ්‍රිතාන්‍යය, ප්‍රංශය. බලපෑම: ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ යෝජනාවකට මෙම රටවල් 5 න් එකක් හෝ විරුද්ධ වුවහොත් (නිෂේධ බලය/Veto යෙදුවහොත්) එම යෝජනාව සම්මත කළ නොහැකි වීම. ඇතැම් අවස්ථාවල සාමය ඇති කිරීමට මෙය බාධාවක් වන බවට විවේචන පවතී [ලකුණු 6].
පරිසරය රැකගැනීම රටක තිරසර පැවැත්ම තීරණය කරන මූලික සාධකයකි.
(i) ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික නීති ක්‍රියාත්මක කරන ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතනය නම් කරන්න. (ලකුණු 03)
(ii) ශ්‍රී ලංකාවේ වනාන්තර හා ජෛව විවිධත්වය විනාශ වීමට බලපා ඇති ප්‍රධාන මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් තුනක් දක්වන්න. (ලකුණු 06)
(iii) රටේ සංවර්ධන කටයුතු පරිසරයට හානියක් නොවන අයුරින් 'තිරසර සංවර්ධනයක්' ලෙස පවත්වාගෙන යාමට ගත හැකි ප්‍රායෝගික ක්‍රියාමාර්ග තුනක් සාකච්ඡා කරන්න. (ලකුණු 06)
(i)
ශ්‍රී ලංකාවේ පාරිසරික නීති ක්‍රියාත්මක කරන ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතනය නම් කරන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
ශ්‍රී ලංකාවේ වනාන්තර හා ජෛව විවිධත්වය විනාශ වීමට බලපා ඇති ප්‍රධාන මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් තුනක් දක්වන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
රටේ සංවර්ධන කටයුතු පරිසරයට හානියක් නොවන අයුරින් තිරසර සංවර්ධනයක් ලෙස පවත්වාගෙන යාමට ගත හැකි ප්‍රායෝගික ක්‍රියාමාර්ග තුනක් සාකච්ඡා කරන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය (Central Environmental Authority - CEA) [ලකුණු 3].
(ii) 1. අනවසර වන විනාශය හා දැව ජාවාරම, 2. අනවසර අනතුරුදායක ඉදිකිරීම් හා අනවසර ගොඩකිරීම්, 3. කෘෂිකර්මාන්තයට අධික ලෙස රසායනික පොහොර හා කෘමිනාශක එක්කිරීම [ලකුණු 6].
(iii) 1. සෑම මහා පරිමාණ සංවර්ධන ව්‍යාපෘතියකටම පරිසර බලපෑම් තක්සේරු (EIA) වාර්තා අනිවාර්ය කිරීම, 2. සූර්ය හා සුළං වැනි හරිත බලශක්ති ප්‍රභවයන්ට මාරුවීම, 3. පාසල් හා ප්‍රජා මට්ටමින් රුක් රෝපණය හා පරිසර හිතකාමී කසළ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය පුළුල් කිරීම [ලකුණු 6].