පහත දැක්වෙන ප්‍රශ්න 10 ටම කෙටි පිළිතුරු සපයන්න. (ලකුණු 20 - එක් උප ප්‍රශ්නයකට ලකුණු 02 බැගින්)
(i) ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනයක දක්නට ලැබෙන මූලික ලක්ෂණ දෙකක් දක්වන්න.
(ii) 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක බලය හිමිවන්නේ කුමන ආයතනයටද?
(iii) එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනය (UDHR) සම්මත වූ දිනය හා වර්ෂය සඳහන් කරන්න.
(iv) පුරවැසියෙකුගේ මූලික අයිතිවාසිකමක් උල්ලංඝනය වූ විටෙක ඒ වෙනුවෙන් ක්‍රියාකළ හැකි ආයතන දෙකක් නම් කරන්න.
(v) දරුවෙකුගේ සමාජානුයෝජනයට බලපාන ප්‍රධාන ආයතන දෙකක් නම් කරන්න.
(vi) ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන වර්ග තුන නම් කරන්න.
(vii) මහ නගර සභාවක පරිපාලන ප්‍රධානියා සහ දේශපාලන ප්‍රධානියා හඳුන්වන නම් ලියන්න.
(viii) යහපාලනයේ වැදගත් ලක්ෂණ දෙකක් නම් කරන්න.
(ix) සාර්ක් (SAARC) සංවිධානයේ සාමාජික රටවල් දෙකක් නම් කරන්න.
(x) පරිසර සංරක්ෂණය උදෙසා පාසල් සිසුවෙකු ලෙස ඔබට ගත හැකි ක්‍රියාමාර්ග දෙකක් දක්වන්න.
(i)
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලනයක දක්නට ලැබෙන මූලික ලක්ෂණ දෙකක් දක්වන්න.
[ලකුණු 2]
(ii)
1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාදායක බලය හිමිවන්නේ කුමන ආයතනයටද?
[ලකුණු 2]
(iii)
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනය (UDHR) සම්මත වූ දිනය හා වර්ෂය සඳහන් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(iv)
පුරවැසියෙකුගේ මූලික අයිතිවාසිකමක් උල්ලංඝනය වූ විටෙක ඒ වෙනුවෙන් ක්‍රියාකළ හැකි ආයතන දෙකක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(v)
දරුවෙකුගේ සමාජානුයෝජනයට බලපාන ප්‍රධාන ආයතන දෙකක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(vi)
ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන වර්ග තුන නම් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(vii)
මහ නගර සභාවක පරිපාලන ප්‍රධානියා සහ දේශපාලන ප්‍රධානියා හඳුන්වන නම් ලියන්න.
[ලකුණු 2]
(viii)
යහපාලනයේ වැදගත් ලක්ෂණ දෙකක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(ix)
සාර්ක් (SAARC) සංවිධානයේ සාමාජික රටවල් දෙකක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 2]
(x)
පරිසර සංරක්ෂණය උදෙසා පාසල් සිසුවෙකු ලෙස ඔබට ගත හැකි ක්‍රියාමාර්ග දෙකක් දක්වන්න.
[ලකුණු 2]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණ පැවැත්වීම / නීතියේ ආධිපත්‍යය / ජනතා පරමාධිපත්‍යය / මූලික අයිතිවාසිකම් සුරැකීම [ලකුණු 2].
(ii) පාර්ලිමේන්තුවට [ලකුණු 2].
(iii) 1948 දෙසැම්බර් 10 [ලකුණු 2].
(iv) ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය / ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව (HRCSL) / පාර්ලිමේන්තු මහජන පෙත්සම් කාරක සභාව [ලකුණු 2].
(v) පවුල / පාසල / ආගමික ස්ථානය / සම වයස් කණ්ඩායම් [ලකුණු 2].
(vi) මහ නගර සභා, නගර සභා, ප්‍රාදේශීය සභා [ලකුණු 2].
(vii) පරිපාලන ප්‍රධානියා: නාගරික කොමසාරිස් (Municipal Commissioner) / දේශපාලන ප්‍රධානියා: නගරාධිපති (Mayor) [ලකුණු 2].
(viii) විනිවිදභාවය / වගවීම / නීතියේ ආධිපත්‍යය / ජනතා සහභාගිත්වය / කාර්යක්ෂමතාව [ලකුණු 2].
(ix) ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව, පකිස්ථානය, බංග්ලාදේශය, නේපාලය, භූතානය, මාලදිවයින, ඇෆ්ගනිස්ථානය (ඕනෑම 2ක්) [ලකුණු 2].
(x) පාසල් පරිශ්‍රයේ ගස් සිටුවීම හා රැකබලා ගැනීම / පොලිතින් හා ප්ලාස්ටික් භාවිතය අවම කිරීම / අපද්‍රව්‍ය වෙන් කර බැහැර කිරීම [ලකුණු 2].
නූතන රාජ්‍යයන්හි ප්‍රචලිතම පාලන ක්‍රමය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයයි.
(i) සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අතර වෙනස පැහැදිලි කරන්න. (ලකුණු 03)
(ii) ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන ක්‍රමයක් සාර්ථක කරගැනීම සඳහා පුරවැසියන් සතු විය යුතු ගුණාංග තුනක් දක්වන්න. (ලකුණු 06)
(iii) රටක ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් (Constitution) පැවතීමේ වැදගත්කම කරුණු තුනක් ඇසුරින් සාකච්ඡා කරන්න. (ලකුණු 06)
(i)
සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අතර වෙනස පැහැදිලි කරන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන ක්‍රමයක් සාර්ථක කරගැනීම සඳහා පුරවැසියන් සතු විය යුතු ගුණාංග තුනක් දක්වන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
රටක ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් පැවතීමේ වැදගත්කම කරුණු තුනක් ඇසුරින් සාකච්ඡා කරන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) සෘජු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේදී සියලුම පුරවැසියන් එකට රැස්වී තීරණ ගනී (උදා: පුරාණ ග්‍රීසිය). නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේදී ජනතාව තම ඡන්දයෙන් නියෝජිතයන් තෝරාපත් කරගෙන ඔවුන් හරහා රට පාලනය කරයි [ලකුණු 3].
(ii) 1. දේශපාලන ක්‍රියාවලිය හා ඡන්දය පිළිබඳ සවිඥානික වීම, 2. විරුද්ධ මත ඉවසීම හා බහුත්වවාදයට ගරු කිරීම, 3. නීතියට ගරු කිරීම හා සමාජ අසාධාරණයට එරෙහි වීම [ලකුණු 6].
(iii) 1. රාජ්‍යයේ මූලික නීතිය වීම හා පාලකයන්ගේ බලතල සීමා කිරීම, 2. ජනතා මූලික අයිතිවාසිකම් සහතික කිරීම, 3. ව්‍යවස්ථාදායකය, විධායකය හා අධිකරණය අතර බලතල බෙදීයාම පැහැදිලි කිරීම [ලකුණු 6].
මානව හිමිකම් යනු සෑම මිනිසෙකුටම උපතින්ම හිමිවන ගෞරවනීය අයිතීන් සමූහයකි.
(i) මානව හිමිකම්වල දක්නට ලැබෙන මූලික ලක්ෂණ දෙකක් නම් කරන්න. (ලකුණු 03)
(ii) ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාවෙන් සහතික කර ඇති මූලික අයිතිවාසිකම් තුනක් දක්වන්න. (ලකුණු 06)
(iii) ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව (HRCSL) මඟින් රටේ මානව හිමිකම් සුරැකීමට ඉටුකරන කාර්යභාරය කරුණු තුනකින් විමසන්න. (ලකුණු 06)
(i)
මානව හිමිකම්වල දක්නට ලැබෙන මූලික ලක්ෂණ දෙකක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
ශ්‍රී ලංකාවේ ව්‍යවස්ථාවෙන් සහතික කර ඇති මූලික අයිතිවාසිකම් තුනක් දක්වන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව මඟින් රටේ මානව හිමිකම් සුරැකීමට ඉටුකරන කාර්යභාරය කරුණු තුනකින් විමසන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) සර්වත්‍රික බව (විශ්වීය බව), අනුල්ලංඝනීය බව, අවිච්ඡේද්‍ය බව, සමානාත්මතාව [ලකුණු 3].
(ii) 1. සිතීමේ, හෘදය සාක්ෂියේ හා ආගම ඇදහීමේ නිදහස, 2. නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාව, 3. අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ හා රැස්වීමේ නිදහස [ලකුණු 6].
(iii) 1. මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය වීම් පිළිබඳ මහජන පැමිණිලි විමර්ශනය කිරීම, 2. බන්ධනාගාර හා රැඳවුම් මධ්‍යස්ථාන නිරීක්ෂණය කර නිර්දේශ ලබාදීම, 3. මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහජනතාව හා පාසල් සිසුන් දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් පැවැත්වීම [ලකුණු 6].
ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය බිම් මට්ටමට රැගෙන යාමේ ප්‍රබල යාන්ත්‍රණය පළාත් පාලන ක්‍රමයයි.
(i) ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන සතු ප්‍රධාන කාර්යභාරයන් දෙකක් නම් කරන්න. (ලකුණු 03)
(ii) ප්‍රාදේශීය සභාවක් තම බලප්‍රදේශයේ ජනතාවට සපයන මහජන උපයෝගීතා සේවාවන් තුනක් දක්වන්න. (ලකුණු 06)
(iii) පළාත් පාලන ආයතනයක් තම සේවාවන් කාර්යක්ෂමව පවත්වාගෙන යාමට මුහුණ දෙන අභියෝග තුනක් සහ ඒවා ජයගැනීමට යෝජනා සාකච්ඡා කරන්න. (ලකුණු 06)
(i)
ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ආයතන සතු ප්‍රධාන කාර්යභාරයන් දෙකක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
ප්‍රාදේශීය සභාවක් තම බලප්‍රදේශයේ ජනතාවට සපයන මහජන උපයෝගීතා සේවාවන් තුනක් දක්වන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
පළාත් පාලන ආයතනයක් තම සේවාවන් කාර්යක්ෂමව පවත්වාගෙන යාමට මුහුණ දෙන අභියෝග තුනක් සහ ඒවා ජයගැනීමට යෝජනා සාකච්ඡා කරන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) මහජන සෞඛ්‍යය ආරක්ෂා කිරීම, ප්‍රාදේශීය මාර්ග සංවර්ධනය හා නඩත්තුව, මහජන උපයෝගීතා සේවා සැලසීම [ලකුණු 3].
(ii) 1. කසළ එකතු කිරීම හා ක්‍රමවත් බැහැර කිරීම, 2. වීදි ලාම්පු නඩත්තු කිරීම, 3. පොදු පුස්තකාල, පෙර පාසල් හා ළමා උද්‍යාන පවත්වාගෙන යාම [ලකුණු 6].
(iii) අභියෝග: ප්‍රමාණවත් මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන නොමැතිකම, පුහුණු සේවක හිඟය, ජනතාව නියමිත වේලාවට බදු නොගෙවීම. ජයගැනීමට විසඳුම්: ආදායම් මාර්ග පුළුල් කිරීම, ඩිජිටල් තාක්ෂණය භාවිතය, මහජන සභා හරහා ප්‍රජා සහභාගිත්වය ලබාගැනීම [ලකුණු 6].
රටක සංවර්ධනය සහ පුරවැසි සුබසිද්ධිය උදෙසා යහපාලනය අත්‍යවශ්‍ය වේ.
(i) යහපාලනය (Good Governance) යන්න කෙටියෙන් අර්ථ දක්වන්න. (ලකුණු 03)
(ii) යහපාලනයක දක්නට ලැබෙන ප්‍රධාන කුලුනු තුනක් පැහැදිලි කරන්න. (ලකුණු 06)
(iii) රටක නීතියේ ආධිපත්‍යය බිඳවැටීම නිසා සමාජයට සිදුවන හානි තුනක් විග්‍රහ කරන්න. (ලකුණු 06)
(i)
යහපාලනය යන්න කෙටියෙන් අර්ථ දක්වන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
යහපාලනයක දක්නට ලැබෙන ප්‍රධාන කුලුනු තුනක් පැහැදිලි කරන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
රටක නීතියේ ආධිපත්‍යය බිඳවැටීම නිසා සමාජයට සිදුවන හානි තුනක් විග්‍රහ කරන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) රාජ්‍ය සම්පත් කළමනාකරණය හා තීන්දු තීරණ ගැනීමේදී ජනතා සුභසිද්ධිය, යුක්තිය හා විනිවිදභාවය සුරැකෙන පරිදි ආණ්ඩුවක් ක්‍රියාත්මක වීම [ලකුණු 3].
(ii) 1. විනිවිදභාවය: තොරතුරු විවෘතව පැවතීම, 2. වගවීම: රාජ්‍ය නිලධාරීන් මහජනතාවට වගකිවයුතු වීම, 3. සහභාගිත්වය: තීරණ ගැනීමේදී පුරවැසි අදහස්වලට ඉඩදීම [ලකුණු 6].
(iii) 1. අපරාධ සහ දූෂණ වර්ධනය වීම, 2. සාමාන්‍ය ජනතාවට යුක්තිය අහිමි වීම සහ අධිකරණය කෙරෙහි විශ්වාසය පළුදු වීම, 3. ආයෝජකයන් අධෛර්යමත් වී ආර්ථිකය කඩා වැටීම [ලකුණු 6].
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ලෝක සාමය පවත්වා ගැනීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය (UN) පිහිටුවන ලදී.
(i) එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණු දෙකක් දක්වන්න. (ලකුණු 03)
(ii) එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන විශේෂිත ආයතන තුනක් සහ ඒවායේ කාර්යයන් නම් කරන්න. (ලකුණු 06)
(iii) ජාත්‍යන්තර සාමය ආරක්ෂා කිරීමෙහිලා ආරක්ෂක මණ්ඩලය (Security Council) සතු බලතල සහ වගකීම් විමසන්න. (ලකුණු 06)
(i)
එක්සත් ජාතීන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණු දෙකක් දක්වන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන විශේෂිත ආයතන තුනක් සහ ඒවායේ කාර්යයන් නම් කරන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
ජාත්‍යන්තර සාමය ආරක්ෂා කිරීමෙහිලා ආරක්ෂක මණ්ඩලය සතු බලතල සහ වගකීම් විමසන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) ජාත්‍යන්තර සාමය හා ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම, ජාතීන් අතර මිත්‍ර සබඳතා වර්ධනය කිරීම, ජාත්‍යන්තර ආර්ථික හා සමාජීය සහයෝගිතාව ඇති කිරීම [ලකුණු 3].
(ii) 1. WHO: ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය (වසංගත පාලනය), 2. UNESCO: අධ්‍යාපනික හා සංස්කෘතික සංරක්ෂණය, 3. UNICEF: ළමා සුබසාධනය හා අධ්‍යාපනය [ලකුණු 6].
(iii) ආරවුල් ඇති රටවල් අතර සාකච්ඡා ආරම්භ කිරීම, ආර්ථික සම්බාධක පැනවීම, සාම සාධක හමුදා (Peacekeeping Forces) යොදවා ගැටුම් සමථයකට පත්කිරීම, නිත්‍ය සාමාජිකයන් සතු නිෂේධ බලය (Veto Power) භාවිතය [ලකුණු 6].
විවිධත්වයට ගරු කරන සහ පරිසරය රකින පුරවැසියන් බිහිවීම රටක ප්‍රගතියට අත්‍යවශ්‍යය.
(i) බහුසංස්කෘතික සමාජයක් (Multicultural Society) යනු කුමක්දැයි හඳුන්වන්න. (ලකුණු 03)
(ii) ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතීන් අතර අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධය හා සංහිඳියාව වර්ධනය කරගත හැකි ප්‍රායෝගික පියවර තුනක් දක්වන්න. (ලකුණු 06)
(iii) එක්සත් ජාතීන්ගේ තිරසර සංවර්ධන ඉලක්ක (SDGs) අතරින් පරිසර සංරක්ෂණයට අදාළ ඉලක්ක තුනක් සහ ඒවා සාක්ෂාත් කරගැනීමට පුරවැසියන්ගේ දායකත්වය සාකච්ඡා කරන්න. (ලකුණු 06)
(i)
බහුසංස්කෘතික සමාජයක් යනු කුමක්දැයි හඳුන්වන්න.
[ලකුණු 3]
(ii)
ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතීන් අතර අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධය හා සංහිඳියාව වර්ධනය කරගත හැකි ප්‍රායෝගික පියවර තුනක් දක්වන්න.
[ලකුණු 6]
(iii)
එක්සත් ජාතීන්ගේ තිරසර සංවර්ධන ඉලක්ක අතරින් පරිසර සංරක්ෂණයට අදාළ ඉලක්ක තුනක් සහ ඒවා සාක්ෂාත් කරගැනීමට පුරවැසියන්ගේ දායකත්වය සාකච්ඡා කරන්න.
[ලකුණු 6]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
(i) විවිධ ජාතීන්, භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායයන්ගෙන් යුත් ජන කොටස් සහජීවනයෙන් හා අන්‍යෝන්‍ය ගෞරවයෙන් එකට ජීවත්වන සමාජයයි [ලකුණු 3].
(ii) 1. සිංහල හා දෙමළ භාෂා ද්විත්වයම ඉගෙනීම, 2. විවිධ ආගමික හා සංස්කෘතික උත්සව එක්ව සැමරීම, 3. පාසල් සිසුන් අතර හුවමාරු වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කිරීම [ලකුණු 6].
(iii) ඉලක්ක: පිරිසිදු ජලය සහ සනීපාරක්ෂාව (Goal 6), දේශගුණික ක්‍රියාමාර්ග (Goal 13), ගොඩබිම ජීවය සුරැකීම (Goal 15). පුරවැසි දායකත්වය: පරිසර හිතකාමී ජීවන රටාවකට හුරුවීම, පොලිතින් භාවිතය නැවැත්වීම, ගස් සිටුවීම, ජලය හා බලශක්තිය අපතේ නොයැවීම [ලකුණු 6].