වැදගත් උපදෙස්:
- මෙම ප්‍රශ්න පත්‍රය බහුවරණ (MCQ) ප්‍රශ්න 40 කින් සමන්විත වේ.
- සියලුම ප්‍රශ්නවලට මෙම පත්‍රයේම පිළිතුරු සපයන්න. 1, 2, 3, 4 අතුරින් වඩාත් ගැළපෙන පිළිතුර තෝරා අදාළ ප්‍රශ්නය ඉදිරියෙන් ඇති තීරුවේ ලියන්න.
- එක් ප්‍රශ්නයකට ලකුණු 01 බැගින් හිමිවේ. (මුළු ලකුණු 40)
I වන පත්‍රය — බහුවරණ ප්‍රශ්න 40
එක් ප්‍රශ්නයකට ලකුණු 01 යි • (ලකුණු 40)
(1) හරිතලවය
(2) මයිටොකොන්ඩ්‍රියම
(3) රයිබොසෝමය
(4) ගොල්ගි දේහය
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
මයිටොකොන්ඩ්‍රියම සෛලයේ "ශක්ති බලාගාරය" ලෙස හඳුන්වන අතර ස්වායු ශ්වසනය මඟින් $\text{ATP}$ සංස්ලේෂණය සිදුකරයි. හරිතලව ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයටත්, රයිබොසෝම ප්‍රෝටීන් සංශ්ලේෂණයටත් දායක වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) කෙල්වින් ($\text{K}$)
(2) කිලෝග්‍රෑම් ($\text{kg}$)
(3) නිව්ටන් ($\text{N}$)
(4) මීටර ($\text{m}$)
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
නිව්ටන් ($\text{N}$) යනු බලයේ ව්‍යුත්පන්න ඒකකයකි ($\text{1 N} = 1\text{ kg ms}^{-2}$). $\text{K, kg, m, s, A, mol, cd}$ යනු $\text{SI}$ මූලික ඒකක 7 වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) 13 සහ 12
(2) 12 සහ 13
(3) 25 සහ 12
(4) 12 සහ 12
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
පරමාණුක ක්‍රමාංකය $Z = 12$ බැවින් ඉලෙක්ට්‍රෝන $= 12$ වේ. ස්කන්ධ ක්‍රමාංකය $A = 25$ බැවින් නියුට්‍රෝන සංඛ්‍යාව $= A - Z = 13$ වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) ග්ලූකෝස්
(2) පිෂ්ටය
(3) ප්‍රෝටීන
(4) ලිපිඩ
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
අයඩීන් ද්‍රාවණය සමඟ නිල්-කළු පැහැයක් ලබා දෙන්නේ පිෂ්ටය (Starch) වේ. ග්ලූකෝස් සඳහා බෙනඩික්ට් පරීක්ෂාව ද, ප්‍රෝටීන සඳහා බියුරෙට් පරීක්ෂාව ද, ලිපිඩ සඳහා සුඩාන් III පරීක්ෂාව ද යොදා ගැනේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) $100\text{ ms}^{-2}$
(2) $4\text{ ms}^{-2}$
(3) $0.25\text{ ms}^{-2}$
(4) $15\text{ ms}^{-2}$
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
නිව්ටන්ගේ දෙවන නියමයට අනුව $F = ma$ වේ. එබැවින් $a = \frac{F}{m} = \frac{20\text{ N}}{5\text{ kg}} = 4\text{ ms}^{-2}$ වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) විද්‍යුත් සෘණතාව වැඩිවේ; අයනීකරණ ශක්තිය වැඩිවේ.
(2) විද්‍යුත් සෘණතාව අඩුවේ; අයනීකරණ ශක්තිය වැඩිවේ.
(3) විද්‍යුත් සෘණතාව වැඩිවේ; අයනීකරණ ශක්තිය අඩුවේ.
(4) දෙකම අඩුවේ.
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ආවර්තයක් ඔස්සේ දකුණට යනවිට න්‍යෂ්ටික ආරෝපණය වැඩිවීම හා පරමාණුක අරය අඩුවීම නිසා ඉලෙක්ට්‍රෝන ආකර්ෂණය කරගැනීමේ හැකියාව (විද්‍යුත් සෘණතාව) සහ ඉලෙක්ට්‍රෝනයක් ඉවත් කිරීමට අවශ්‍ය ශක්තිය (අයනීකරණ ශක්තිය) යන දෙකම වැඩිවේ.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) පුප්ඵුසීය ශිරාව
(2) මහා ධමනිය
(3) මහා ශිරාව (උත්තර හා අධර මහා ශිරා)
(4) පුප්ඵුසීය ධමනිය
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ශරීරයේ ඉහළ හා පහළ කොටස්වලින් ඔක්සිජන් හීන රුධිරය හෘදයේ දකුණු කර්ණිකාවට රැගෙන එන්නේ උත්තර හා අධර මහා ශිරා මඟිනි. පෙනහළු සිට ඔක්සිජන් සහිත රුධිරය ගෙන එන්නේ පුප්ඵුසීය ශිරා මඟිනි.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) $200\text{ Pa}$
(2) $2000\text{ Pa}$
(3) $20000\text{ Pa}$ ($20\text{ kPa}$)
(4) $5000\text{ Pa}$
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ද්‍රව පීඩනය $P = h\rho g$ සූත්‍රයෙන් ලැබේ. $P = 2\text{ m} \times 1000\text{ kg m}^{-3} \times 10\text{ ms}^{-2} = 20000\text{ Pa} = 20\text{ kPa}$.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) මීතේන් ($\text{CH}_4$)
(2) ජලය ($\text{H}_2\text{O}$)
(3) මැග්නීසියම් ක්ලෝරයිඩ් ($\text{MgCl}_2$)
(4) කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ($\text{CO}_2$)
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
$\text{Mg}$ ලෝහයක් වන අතර $\text{Cl}$ අලෝහයකි. ලෝහ හා අලෝහ අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුවෙන් සෑදෙන්නේ අයනික බන්ධනයි. අලෝහ පරමාණු අතර ඉලෙක්ට්‍රෝන හවුලේ තබා ගැනීමෙන් සෑදෙන්නේ සහසංයුජ බන්ධනයි.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) ප්‍රවේණිදර්ශය (Genotype)
(2) රූපදර්ශය (Phenotype)
(3) විෂමයුග්මකතාව (Heterozygosity)
(4) සමයුග්මකතාව (Homozygosity)
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
බාහිරින් පෙනෙන ලක්ෂණය රූපදර්ශය (Phenotype) වන අතර, ඊට වගකියන ජානමය සංයුතිය ප්‍රවේණිදර්ශය (Genotype) වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) 1\text{ A}
(2) 2\text{ A}
(3) 2\text{ A}
(4) 144\text{ A}
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ශ්‍රේණිගත සමක ප්‍රතිරෝධය $R = R_1 + R_2 = 6 + 6 = 12\text{ }\Omega$. ඕම් නියමයෙන් $I = \frac{V}{R} = \frac{12}{12} = 1\text{ A}$ වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) $x = 2, y = 3$
(2) $x = 4, y = 3$
(3) $x = 4, y = 2$
(4) $x = 2, y = 2$
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ඵලවල $\text{Al}$ පරමාණු $2 \times 2 = 4$ ක් ඇති බැවින් $x = 4$ වේ. $\text{O}$ පරමාණු $2 \times 3 = 6$ ක් ඇති බැවින් $y\text{O}_2$ තුලනයට $y = 3$ වේ ($3 \times 2 = 6$).
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) අඳුරු ප්‍රතික්‍රියාවේදී (ස්ට්‍රෝමාවේදී)
(2) ආලෝක ප්‍රතික්‍රියාවේදී (ග්‍රානාවලදී)
(3) සෛල ප්ලාස්මයේදී
(4) න්‍යෂ්ටිය තුළදී
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ජලයේ ප්‍රකාශ වියෝජනය (Photolysis of water) සිදුවන්නේ හරිතලවයේ ග්‍රානා මත ආලෝකය හමුවේ ආලෝක ප්‍රතික්‍රියාවේදීය. කාබන් ඩයොක්සයිඩ් තිර කිරීම සිදු වන්නේ අඳුරු ප්‍රතික්‍රියාවේදීය.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) $10\text{ J}$
(2) $50\text{ J}$
(3) $100\text{ J}$
(4) $20\text{ J}$
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
විභව ශක්තිය $E_p = mgh = 2\text{ kg} \times 10\text{ ms}^{-2} \times 5\text{ m} = 100\text{ J}$ වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) $0.5\text{ mol}$
(2) $1.0\text{ mol}$
(3) $2.0\text{ mol}$
(4) $0.25\text{ mol}$
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
$\text{NaOH}$ හි මවුලික ස්කන්ධය $M = 23 + 16 + 1 = 40\text{ g mol}^{-1}$. මවුල සංඛ්‍යාව $n = \frac{m}{M} = \frac{20\text{ g}}{40\text{ g mol}^{-1}} = 0.5\text{ mol}$ වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) ග්‍රාහකයා $\rightarrow$ චාලක නියුරෝනය $\rightarrow$ සංවේදක නියුරෝනය $\rightarrow$ කාර්යසාධකය
(2) ග්‍රාහකයා $\rightarrow$ සංවේදක නියුරෝනය $\rightarrow$ අතරමැදි නියුරෝනය $\rightarrow$ චාලක නියුරෝනය $\rightarrow$ කාර්යසාධකය
(3) කාර්යසාධකය $\rightarrow$ සංවේදක නියුරෝනය $\rightarrow$ සුෂුම්නාව $\rightarrow$ ග්‍රාහකයා
(4) මොළය $\rightarrow$ සංවේදක නියුරෝනය $\rightarrow$ චාලක නියුරෝනය $\rightarrow$ ග්‍රාහකයා
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ප්‍රත්‍යාවර්ත චාපය: ග්‍රාහකයා $\rightarrow$ සංවේදක නියුරෝනය $\rightarrow$ සුෂුම්නාවේ අතරමැදි නියුරෝනය $\rightarrow$ චාලක නියුරෝනය $\rightarrow$ කාර්යසාධකය (පේෂිය) වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) තාප ධාරිතාව
(2) විශිෂ්ට තාප ධාරිතාව
(3) විශිෂ්ට ගුප්ත තාපය
(4) තාප සන්නායකතාව
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ඒකක ස්කන්ධයක උෂ්ණත්වය $1\text{ }^\circ\text{C}$ කින් (හෝ $1\text{ K}$) ඉහළ නැංවීමට අවශ්‍ය තාප ප්‍රමාණය විශිෂ්ට තාප ධාරිතාව ($c$) වේ. ඒකකය $\text{J kg}^{-1}\text{ K}^{-1}$ වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) ප්‍රතික්‍රියකවල සාන්ද්‍රණය
(2) පද්ධතියේ උෂ්ණත්වය
(3) භාවිතා කරන බීකරයේ ධාරිතාව
(4) උත්ප්‍රේරක භාවිතය
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ප්‍රතික්‍රියා සීඝ්‍රතාව සාන්ද්‍රණය, උෂ්ණත්වය, මතුපිට වර්ගඵලය, පීඩනය සහ උත්ප්‍රේරක මත රඳා පවතී. භාජනයේ ප්‍රමාණය ඊට බලපාන්නේ නැත.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) බෝමන් ප්‍රවාරය සහ කේෂනාලිකා ගුච්ඡය තුළ
(2) හෙන්ලේ පුඩුවේදී
(3) සමීපස්ථ සංවලිත නාලිකාවේදී
(4) දුරස්ථ සංවලිත නාලිකාවේදී
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
අභිවාහී ධමනිකාවේ ඉහළ රුධිර පීඩනය නිසා කේෂනාලිකා ගුච්ඡයෙන් බෝමන් ප්‍රවාර කුහරයට පෙරීම (අතිපෙරීම) සිදුවේ. ග්ලූකෝස් සම්පූර්ණයෙන්ම යළි අවශෝෂණය වන්නේ සමීපස්ථ සංවලිත නාලිකාවේදීය.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) $30\text{ cm}$
(2) $60\text{ cm}$
(3) $15\text{ cm}$
(4) $90\text{ cm}$
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
තල දර්පණයක වස්තු දුර $=$ ප්‍රතිබිම්බ දුර වේ. ප්‍රතිබිම්බය දර්පණයට පිටුපසින් $30\text{ cm}$ දුරින් සෑදේ. එබැවින් වස්තුවේ සිට ප්‍රතිබිම්බයට ඇති මුළු දුර $= 30 + 30 = 60\text{ cm}$ වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ෆීනොල්ෆ්තැලීන් දර්ශකය ආම්ලික හා උදාසීන මාධ්‍යවල අවර්ණ වන අතර, භාස්මික මාධ්‍යයේදී ($\text{pH} > 8.3$) තද රෝස පැහැ වේ. එබැවින් පිළිතුර $\text{pH} = 11$ වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (4)
ලකුණු: 1
(1) ප්ලෝයමය
(2) ශෛලමය
(3) මෘදුස්තරය
(4) දෘඪස්තරය
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ශෛලම පටකය ජලය සහ ඛනිජ ලවණ මුලේ සිට පත්‍ර දක්වා පරිවහනය කරයි. ප්ලෝයම පටකය ප්‍රභාසංශ්ලේෂණ ඵල (සුක්‍රෝස්) ශාකයේ විවිධ කොටස් වෙත පරිවහනය කරයි.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) $0.68\text{ m}$
(2) $1.47\text{ m}$
(3) $170\text{ m}$
(4) $0.34\text{ m}$
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
තරංග සමීකරණය $v = f\lambda$ අනුව $\lambda = \frac{v}{f} = \frac{340\text{ ms}^{-1}}{500\text{ Hz}} = 0.68\text{ m}$ වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) සින්ක් ($\text{Zn}$)
(2) මැග්නීසියම් ($\text{Mg}$)
(3) තඹ ($\text{Cu}$)
(4) යකඩ ($\text{Fe}$)
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ලෝහ සක්‍රීයතා ශ්‍රේණියේ හයිඩ්‍රජන්ට පහළින් පිහිටන කොපර් ($\text{Cu}$), රිදී ($\text{Ag}$) සහ රත්තරන් ($\text{Au}$) තනුක අම්ලවලින් හයිඩ්‍රජන් විස්ථාපනය නොකරයි.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) බැක්ටීරියා
(2) දිලීර
(3) වයිරස
(4) ප්‍රොටොසෝවා
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
වයිරස අසෛලීය වන අතර ජීවී හා අජීවී අතර සීමාවේ පවතී. ඒවා ගුණනය වීමට සත්කාරක සජීවී සෛලයක් අත්‍යවශ්‍ය වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) ත්වරණය
(2) ගමන් කළ දුර (විස්ථාපනය)
(3) ජවය
(4) ගම්‍යතාව
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ප්‍රවේග-කාල ප්‍රස්ථාරයක බෑවුමෙන් (අනුක්‍රමණයෙන්) ත්වරණය ද, යටතේ වර්ගඵලයෙන් විස්ථාපනය (කළ දුර) ද නිරූපණය වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) $\text{CH}_4$
(2) $\text{C}_2\text{H}_6$
(3) $\text{C}_2\text{H}_4$
(4) $\text{C}_2\text{H}_2$
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ඇල්කීනවල පොදු සූත්‍රය $\text{C}_n\text{H}_{2n}$ වේ. කාබන් 2 ක් ඇති එතීන් $\text{C}_2\text{H}_4$ වේ (කාබන් අතර ද්විත්ව බන්ධනයක් පවතී). $\text{C}_2\text{H}_2$ යනු එතයින් වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) $\text{O}$ රුධිර ගණය සහ $\text{AB}$ රුධිර ගණය
(2) $\text{AB}$ රුධිර ගණය සහ $\text{O}$ රුධිර ගණය
(3) $\text{A}$ රුධිර ගණය සහ $\text{B}$ රුධිර ගණය
(4) $\text{O}$ රුධිර ගණය සහ $\text{A}$ රුධිර ගණය
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
$\text{O}$ රුධිර ගණයේ රතු රුධිරාණු මත ප්‍රතිදේහජනක නොමැති බැවින් එය සර්වදායක වේ. $\text{AB}$ රුධිර ප්ලාස්මාවේ ප්‍රතිදේහ නොමැති බැවින් එය සර්වග්‍රාහක වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) 1 Unit
(2) 2 Units
(3) 500 Units
(4) 2000 Units
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
විදුලි ඒකක ගණන $= \frac{\text{ක්ෂමතාව (W)} \times \text{පැය}}{1000} = \frac{1000\text{ W} \times 2\text{ h}}{1000} = 2\text{ kWh}$ (ඒකක 2) වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ($\text{CO}_2$)
(2) කාබන් මොනොක්සයිඩ් ($\text{CO}$)
(3) ඔක්සිජන් ($\text{O}_2$)
(4) නයිට්‍රජන් ($\text{N}_2$)
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
කොක් ගල් අසම්පූර්ණව දහනය වීමෙන් සෑදෙන කාබන් මොනොක්සයිඩ් ($\text{CO}$) ප්‍රධාන ඔක්සිහාරකය ලෙස ක්‍රියා කර $\text{Fe}_2\text{O}_3 + 3\text{CO} \rightarrow 2\text{Fe} + 3\text{CO}_2$ ප්‍රතික්‍රියාව සිදුකරයි.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) පළඟැටියා
(2) ගෙම්බා
(3) නයා
(4) රාජාලියා
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
තෘණ (නිෂ්පාදක) $\rightarrow$ පළඟැටියා (ප්‍රාථමික පාරිභෝගික) $\rightarrow$ ගෙම්බා (ද්විතීයික පාරිභෝගික) $\rightarrow$ නයා (තෘතීයික පාරිභෝගික) $\rightarrow$ රාජාලියා (චතුර්ථ පාරිභෝගික) වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (3)
ලකුණු: 1
(1) $\text{OR}$ ද්වාරය
(2) $\text{AND}$ ද්වාරය
(3) $\text{NOT}$ ද්වාරය
(4) $\text{NOR}$ ද්වාරය
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
$\text{AND}$ ද්වාරයේ ප්‍රතිදානය $Y = A \cdot B$ වන අතර, සියලු ප්‍රදාන $1$ වූ විට පමණක් ප්‍රතිදානය $1$ වේ. $\text{OR}$ ද්වාරයේ ඕනෑම එකක් $1$ වූ විට $1$ ලැබේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) $\text{Zn}$ ඉලෙක්ට්‍රෝඩය - ඔක්සිකරණය (ඉලෙක්ට්‍රෝන පිටකිරීම)
(2) $\text{Cu}$ ඉලෙක්ට්‍රෝඩය - ඔක්සිකරණය
(3) $\text{Zn}$ ඉලෙක්ට්‍රෝඩය - ඔක්සිහරණය
(4) $\text{Cu}$ ඉලෙක්ට්‍රෝඩය - ඔක්සිහරණය (ඉලෙක්ට්‍රෝන පිටකිරීම)
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
වඩා සක්‍රීය $\text{Zn}$ ඉලෙක්ට්‍රෝනය ඉලෙක්ට්‍රෝන මුදාහරිමින් ඔක්සිකරණය වේ ($\text{Zn} \rightarrow \text{Zn}^{2+} + 2e^-$), එබැවින් එය ඇනෝඩය (ඍණ අග්‍රය) වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) $50\text{ V}$
(2) $1250\text{ V}$
(3) $25\text{ V}$
(4) $100\text{ V}$
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
පරිණාමක සමීකරණය $\frac{V_p}{V_s} = \frac{N_p}{N_s}$ අනුව $\frac{250}{V_s} = \frac{500}{100} = 5 \Rightarrow V_s = \frac{250}{5} = 50\text{ V}$ වේ (අපචායක පරිණාමකයකි).
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) ඔක්සීන් (Auxin)
(2) එතිලීන්
(3) ඇබ්සිසික් අම්ලය (ABA)
(4) ජිබරලීන්
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
ඔක්සීන් ආලෝකයට ප්‍රතිවිරුද්ධ අඳුරු පැත්තට විසරණය වී එහි සෛල දිගින් වැඩි කරවීම මඟින් කඳ ආලෝකය දෙසට නැමෙයි.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) ප්‍රතිරෝධකය
(2) සන්ධි ඩයෝඩය
(3) ධාරිත්‍රකය
(4) ප්‍රේරකය
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
සන්ධි ඩයෝඩය පෙර නැඹුරු වූ විට පමණක් ධාරාව ගමන් කිරීමට ඉඩදෙන බැවින් එය ඒකදිශ ධාරාවක් ලබා ගැනීමට (සෘජුකරණයට) යොදාගනී.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) කැල්සියම් ක්ලෝරයිඩ් ($\text{CaCl}_2$)
(2) කැල්සියම් බයිකාබනේට් / හයිඩ්‍රජන් කාබනේට් [$\text{Ca(HCO}_3)_2$]
(3) මැග්නීසියම් සල්ෆේට් ($\text{MgSO}_4$)
(4) සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් ($\text{NaCl}$)
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
තාවකාලික දෘඪතාව කැල්සියම් සහ මැග්නීසියම් වල බයිකාබනේට් [$\text{Ca(HCO}_3)_2, \text{Mg(HCO}_3)_2$] නිසා ඇතිවන අතර එය රත්කිරීමෙන් (නැටවීමෙන්) ඉවත් කළ හැක.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) 46 සහ යුගල් 22
(2) 23 සහ යුගල් 23
(3) 46 සහ යුගල් 23
(4) 44 සහ යුගල් 2
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
මිනිස් දෛහික සෛලයක වර්ණදේහ 46ක් (යුගල් 23ක්) ඇත. ඉන් යුගල් 22ක් (44ක්) අලිංගික වර්ණදේහ වන අතර, 1 යුගලක් (2ක්) ලිංගික වර්ණදේහ (XX හෝ XY) වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
(1) චාලක ඝර්ෂණ බලය
(2) සීමාකාරී ඝර්ෂණ බලය
(3) අභිලම්භ ප්‍රතික්‍රියාව
(4) ගුරුත්වාකර්ෂණ බලය
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
වස්තුවක් චලනය වීමට ආසන්න මොහොතේ ක්‍රියාත්මක වන උපරිම ස්ථිතික ඝර්ෂණ බලය සීමාකාරී ඝර්ෂණ බලය ($\text{Limiting Frictional Force}$) වේ.
පිළිතුර: විකල්ප (2)
ලකුණු: 1
(1) සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් ($\text{SO}_2$) සහ නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ් ($\text{NO}_2$)
(2) කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ($\text{CO}_2$) සහ මීතේන් ($\text{CH}_4$)
(3) ක්ලෝරෝෆ්ලෝරෝකාබන් ($\text{CFC}$) සහ ඔක්සිජන්
(4) කාබන් මොනොක්සයිඩ් සහ හීලියම්
නිවැරදි පිළිතුර & විවරණය:
වායුගෝලයට එකතු වන $\text{SO}_2$ සහ $\text{NO}_2$ වායු වැසි ජලයේ දියවී සල්ෆියුරික් අම්ලය ($\text{H}_2\text{SO}_4$) සහ නයිට්‍රික් අම්ලය ($\text{HNO}_3$) සාදමින් අම්ල වැසි ඇතිකරයි.
පිළිතුර: විකල්ප (1)
ලකුණු: 1
II වන පත්‍රය — A කොටස (ව්‍යුහගත රචනා ප්‍රශ්න 04)
සියලුම ප්‍රශ්න අනිවාර්යයි • එක් ප්‍රශ්නයකට ලකුණු 15 බැගින් • (මුළු ලකුණු 60)
2019 විභාග ප්‍රශ්නය: හරිත ශාක පත්‍රයක ප්‍රභාසංශ්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය හා ඒ ආශ්‍රිත සාධක පරීක්ෂා කිරීමට පාසල් රසායනාගාරයේදී සිදුකළ පරීක්ෂණයක් ඇසුරින් පහත ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සපයන්න.
(A) (i)
ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයේදී ආලෝක ප්‍රතික්‍රියාව සහ අඳුරු ප්‍රතික්‍රියාව සිදුවන හරිතලවයේ විශේෂිත ස්ථාන පිළිවෙළින් නම් කරන්න.
[ලකුණු 3]
(A) (ii)
ප්‍රභාසංශ්ලේෂණ ක්‍රියාවලිය සඳහා වන තුලිත සමස්ත රසායනික සමීකරණය (රසායනික සූත්‍ර ඇසුරින්) ලියන්න.
[ලකුණු 4]
(B) (i)
පිෂ්ට පරීක්ෂාවේදී ශාක පත්‍රය උතුරන ජලයේ තම්බා ගැනීම සහ පසුව ඇල්කොහොල් තුළ බහා ජල තාපකයක රත් කිරීම සිදු කරන්නේ මන්දැයි පහදන්න.
[ලකුණු 4]
(B) (ii)
ප්‍රභාසංශ්ලේෂණයේදී පිටවන වායුව ඔක්සිජන් ($\text{O}_2$) බව හඳුනා ගැනීමට යොදා ගන්නා පරීක්ෂාව සහ එහි නිරීක්ෂණය කෙටියෙන් ලියන්න.
[ලකුණු 4]
නිල Marking Scheme:
💡 නිල ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Marking Scheme):
(A)(i) ආලෝක ප්‍රතික්‍රියාව: ග්‍රානා (Grana) / තයිලකොයිඩ පටල [ලකුණු 1.5]. අඳුරු ප්‍රතික්‍රියාව: ස්ට්‍රෝමාව (Stroma) [ලකුණු 1.5].
(A)(ii) $6\text{CO}_2 + 6\text{H}_2\text{O} \xrightarrow[\text{හරිතප්‍රද}]{\text{ආලෝකය}} \text{C}_6\text{H}_{12}\text{O}_6 + 6\text{O}_2$ (තුලිත සමීකරණයට) [ලකුණු 4].
(B)(i) උතුරන ජලයේ තැම්බීම: සෛල පටලවල පාරගම්‍යතාව වැඩි කර සෛල මරණයට පත් කිරීම සඳහා [ලකුණු 2]. ඇල්කොහොල් වල රත් කිරීම: හරිතප්‍රද (ක්ලෝරොෆිල්) දියකර හැර වර්ණහරණය කිරීම සඳහා (ඇල්කොහොල් පහසුවෙන් ගිනි ඇවිලෙන බැවින් ජල තාපකයක් යොදා ගනී) [ලකුණු 2].
(B)(ii) එකතු වූ වායුව සහිත නළය තුළට දල්වන ලද හබල පෙත්තක් (ගිනි අඟුරක්) ඇතුළු කිරීම [ලකුණු 2]. නිරීක්ෂණය: හබල පෙත්ත දීප්තිමත්ව දැල්වීම [ලකුණු 2].
2019 විභාග ප්‍රශ්නය: පරමාණුක ක්‍රමාංකය $Z = 12$ වූ මැග්නීසියම් (Mg) මූලද්‍රව්‍යය ඇසුරින් පහත ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සපයන්න.
(a)
Mg පරමාණුවේ ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය ලියා, එය ආවර්තිතා වගුවේ අයත් වන කාණ්ඩය හා ආවර්තය සඳහන් කරන්න.
[ලකුණු 4]
(b)
Mg මූලද්‍රව්‍යය ක්ලෝරීන් ($_{17}\text{Cl}$) සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර සාදන ක්ලෝරයිඩයේ රසායනික සූත්‍රය ලියන්න. එහි අඩංගු රසායනික බන්ධන වර්ගය කුමක්ද?
[ලකුණු 4]
(c)
එම ක්ලෝරයිඩයේ මවුලික ස්කන්ධය ගණනය කරන්න. (සාපේක්ෂ පරමාණුක ස්කන්ධ: Mg=12, \text{Cl}=35.5)
[ලකුණු 4]
(d)
අයනික සංයෝග ඝන අවස්ථාවේදී විදුලිය සන්නයනය නොකරන නමුත් විලයිත හෝ ජලීය ද්‍රාවණ අවස්ථාවේදී විදුලිය සන්නයනය කිරීමට හේතුව පහදන්න.
[ලකුණු 3]
නිල Marking Scheme:
💡 නිල ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Marking Scheme):
(a) ඉලෙක්ට්‍රෝන වින්‍යාසය: 2, 8, 2 [ලකුණු 2]. කාණ්ඩය: II [ලකුණු 1]. ආවර්තය: 3 [ලකුණු 1].
(b) රසායනික සූත්‍රය: Mg\text{Cl}_2 [ලකුණු 2]. බන්ධන වර්ගය: අයනික බන්ධන (Ionic bond) [ලකුණු 2].
(c) මවුලික ස්කන්ධය නිවැරදි සූත්‍රය හා ආදේශය සහිතව ගණනය කිරීම [ලකුණු 4].
(d) ඝන අවස්ථාවේදී අයන දැලිස තුළ තදින් බැඳී ඇති බැවින් නිදහස් අයන නොමැත. විලයිත හෝ ජලීය අවස්ථාවේදී නිදහස් චලනය විය හැකි අයන ඇති බැවින් විද්‍යුතය සන්නයනය කරයි [ලකුණු 3].
2019 විභාග ප්‍රශ්නය: නිශ්චලතාවයේ සිට ගමන් ආරම්භ කළ ස්කන්ධය 1100 = 1100\text{ kg}$ වූ වාහනයක් ඒකාකාර ත්වරණය 4 = 4\text{ ms}^{-2}$ කින් තත්පර 5 = 5\text{ s}$ ක් ගමන් කර, ඉන්පසු ලබාගත් ප්‍රවේගයෙන් තවත් තත්පර 10ක් ඒකාකාර වේගයෙන් ගමන් කළේය.
(a)
මුල් තත්පර 5 අවසානයේ වාහනය ලබාගත් අවසාන ප්‍රවේගය 12 = u + at$ ඇසුරින් ගණනය කරන්න.
[ලකුණු 4]
(b)
මුල් තත්පර 5 තුළ වාහනය ගමන් කළ දුර $s = ut + \frac{1}{2}at^2$ ඇසුරින් සොයන්න.
[ලකුණු 4]
(c)
මෙම චලිතය සඳහා ප්‍රවේග-කාල ($v-t$) ප්‍රස්ථාරයේ දළ සටහනක් අඳින්න (අක්ෂ සහ අනුරූප අගයන් ලකුණු කරන්න).
[ලකුණු 4]
(d)
ත්වරණය වන කාලය තුළ රථය මත ක්‍රියාකළ අසමතුලිත ඉදිරි චාලක බලය $F = ma$ මඟින් නිව්ටන් (\text{N}) වලින් ගණනය කරන්න.
[ලකුණු 3]
නිල Marking Scheme:
💡 නිල ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Marking Scheme):
(a) $v = u + at \Rightarrow u = 0, a = 4, t = 5 \Rightarrow v = 0 + (4 \times 5) = 20\text{ ms}^{-1}$ [ලකුණු 4].
(b) $s = ut + \frac{1}{2}at^2 \Rightarrow s = 0 + \frac{1}{2} \times 4 \times (5)^2 = 50\text{ m}$ [ලකුණු 4].
(c) $v-t$ ප්‍රස්ථාරය: $0$ සිට 5\text{ s} දක්වා බෑවුම් සහිත සරල රේඛාවක් ($0$ සිට 20\text{ ms}^{-1} දක්වා) [ලකුණු 2], ඉන්පසු තිරස් රේඛාවක් [ලකුණු 2].
(d) $F = ma \Rightarrow F = 1100\text{ kg} \times 4\text{ ms}^{-2} = 4400\text{ N}$ [ලකුණු 3].
2019 විභාග ප්‍රශ්නය: විභව අන්තරය $V = 12\text{ V}$ වන කෝෂයකට ශ්‍රේණිගතව සම්බන්ධ කරන ලද $R_1 = 6\text{ }\Omega$ සහ $R_2 = 6\text{ }\Omega$ ප්‍රතිරෝධක දෙකක් සහිත පරිපථයක් සලකන්න.
(a)
ඕම්ගේ නියමය (Ohm's Law) ප්‍රකාශ කරන්න.
[ලකුණු 3]
(b)
පරිපථයේ මුළු සමක ප්‍රතිරෝධය ($R = R_1 + R_2$) සහ පරිපථය හරහා ගලන මුළු ධාරාව ($I$) ඇම්පියර් වලින් ගණනය කරන්න.
[ලකුණු 4]
(c)
$R_2 (6\text{ }\Omega)$ ප්‍රතිරෝධකය දෙකෙළවර විභව බැස්ම ($V_2 = I \times R_2$) වෝල්ට් වලින් ගණනය කරන්න.
[ලකුණු 4]
(d)
මෙම පරිපථයට සන්ධි ඩයෝඩයක් පසු නැඹුරු වන පරිදි සම්බන්ධ කළහොත් පරිපථයේ ධාරාවට කුමක් සිදුවේද? ඊට හේතුව කුමක්ද?
[ලකුණු 4]
නිල Marking Scheme:
💡 නිල ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Marking Scheme):
(a) නියත උෂ්ණත්වයකදී සන්නායකයක් හරහා ගලන විද්‍යුත් ධාරාව, එහි දෙකෙළවර විභව අන්තරයට අනුලෝමව සමානුපාතික වේ ($V = IR$) [ලකුණු 3].
(b) $R = 6 + 6 = 12\text{ }\Omega$ [ලකුණු 2]. $I = \frac{V}{R} = \frac{12}{12} = 1\text{ A}$ [ලකුණු 2].
(c) $V_2 = I \times R_2 = 1\text{ A} \times 6\text{ }\Omega = 6\text{ V}$ [ලකුණු 4].
(d) ධාරාව ගලා නොයයි (ශුන්‍ය වේ) [ලකුණු 2]. පසු නැඹුරු වූ විට ඩයෝඩයේ ක්ෂය ස්ථරය පුළුල් වී ප්‍රතිරෝධය ඉතා ඉහළ වන බැවින් ධාරාව අවහිර කරයි [ලකුණු 2].
II වන පත්‍රය — B කොටස (රචනා ප්‍රශ්න 05)
ප්‍රශ්න පහෙන් තුනකට (03) පමණක් පිළිතුරු සපයන්න • එක් ප්‍රශ්නයකට ලකුණු 20 බැගින්
2019 විභාග රචනා ගැටලුව: ග්‍රෙගර් මෙන්ඩල් විසින් සිදුකරන ලද මූලික ඒකසංකරණ පරීක්ෂණ සහ මිනිසාගේ රුධිර ගණ ප්‍රවේණිය පිළිබඳව පහත විමසුම සලකන්න.
(a) (i)
ප්‍රමුඛ ලක්ෂණය (Dominant trait) සහ නිලීන ලක්ෂණය (Recessive trait) යන්න නිර්වචනය කරන්න.
[ලකුණු 4]
(a) (ii)
සමයුග්මක උස ශාකයක් ($TT$) සහ සමයුග්මක මිටි ශාකයක් ($tt$) පරපරාගනය කළ විට $F_1$ සහ $F_2$ පරම්පරාවල ලැබෙන රූපදර්ශ අනුපාතය පුනට් කොටුවක් (Punnett square) ඇසුරින් දක්වන්න.
[ලකුණු 8]
(b)
මිනිසාගේ $\text{ABO}$ රුධිර ගණ ප්‍රවේණිය පාලනය කරන ඇලීල 3 නම් කර, $\text{A}$ රුධිර ගණය ඇති පියෙකුට සහ $\text{B}$ රුධිර ගණය ඇති මවකට $\text{O}$ රුධිර ගණය සහිත දරුවෙකු බිහිවිය හැකි ආකාරය ප්‍රවේණි සටහනකින් පැහැදිලි කරන්න.
[ලකුණු 8]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
💡 නිල ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Marking Scheme):
(a)(i) ප්‍රමුඛ ලක්ෂණය: විෂමයුග්මක අවස්ථාවේදීත් බාහිරට ප්‍රකාශ වන ලක්ෂණයයි [ලකුණු 2]. නිලීන ලක්ෂණය: සමයුග්මක නිලීන අවස්ථාවේදී පමණක් ප්‍රකාශ වන ලක්ෂණයයි [ලකුණු 2].
(a)(ii) $F_1$ පරම්පරාව: $Tt$ (100% උස) [ලකුණු 2]. $F_2$ පරම්පරාව: $TT$ (උස 1), $Tt$ (උස 2), $tt$ (මිටි 1) [ලකුණු 3]. රූපදර්ශ අනුපාතය: උස 3 : මිටි 1 (3:1) [ලකුණු 3].
(b) ඇලීල: $I^A, I^B, i$ [ලකුණු 3]. පියා විෂමයුග්මක $I^A i$ සහ මව විෂමයුග්මක $I^B i$ වන විට දෙදෙනාගෙන්ම $i$ ඇලීල එකතුවී $ii$ ප්‍රවේණිදර්ශය සහිත \text{O} රුධිර ගණ දරුවෙකු බිහිවේ (සම්භාවිතාව 25% කි) [ලකුණු 5].
2019 විභාග රචනා ගැටලුව: රසායනික ශක්තිය විද්‍යුත් ශක්තිය බවට පත්කිරීම සහ විද්‍යුත් ශක්තිය මඟින් රසායනික විපර්යාස සිදුකිරීම පිළිබඳ පහත කොටස්වලට පිළිතුරු සපයන්න.
(a)
විද්‍යුත් රසායනික කෝෂයක් (ගැල්වනික කෝෂයක්) සහ විද්‍යුත් විච්ඡේදන කෝෂයක් අතර පවතින මූලික ශක්ති පරිවර්තන වෙනස පැහැදිලි කරන්න.
[ලකුණු 4]
(b)
තනුක සල්ෆියුරික් අම්ලය ($\text{H}_2\text{SO}_4$) යොදා ජලය විද්‍යුත් විච්ඡේදනය කිරීමේදී ඇනෝඩයේ හා කැතෝඩයේ නිදහස් වන වායු නම් කර, එම අග්‍රවල සිදුවන තුලිත අර්ධ ප්‍රතික්‍රියා ලියන්න.
[ලකුණු 8]
(c)
යකඩ හැන්දක් මත රිදී ($\text{Ag}$) හෝ තඹ ($\text{Cu}$) ආලේප කිරීමේ විද්‍යුත් තහඩුකරණ (Electroplating) ක්‍රියාවලියේදී කැතෝඩය, ඇනෝඩය සහ විද්‍යුත් විච්ඡේද්‍යය ලෙස යොදා ගන්නා ද්‍රව්‍ය නම් කරන්න.
[ලකුණු 8]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
💡 නිල ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Marking Scheme):
(a) ගැල්වනික කෝෂය: රසායනික ශක්තිය $\rightarrow$ විද්‍යුත් ශක්තිය බවට පත්කරයි [ලකුණු 2]. විද්‍යුත් විච්ඡේදන කෝෂය: විද්‍යුත් ශක්තිය $\rightarrow$ රසායනික ශක්තිය බවට පත්කරයි [ලකුණු 2].
(b) ඇනෝඩයේ වායුව: ඔක්සිජන් ($\text{O}_2$) [ලකුණු 2], අර්ධ ප්‍රතික්‍රියාව: $2\text{H}_2\text{O} \rightarrow \text{O}_2 + 4\text{H}^+ + 4e^-$ [ලකුණු 2]. කැතෝඩයේ වායුව: හයිඩ්‍රජන් ($\text{H}_2$) [ලකුණු 2], අර්ධ ප්‍රතික්‍රියාව: $2\text{H}^+ + 2e^- \rightarrow \text{H}_2$ [ලකුණු 2].
(c) කැතෝඩය: ආලේප කළ යුතු පිරිසිදු යකඩ හැන්ද [ලකුණු 2.5]. ඇනෝඩය: ආලේප කිරීමට ගන්නා පිරිසිදු ලෝහ තහඩුව (තඹ/රිදී) [ලකුණු 2.5]. විද්‍යුත් විච්ඡේද්‍යය: අදාළ ලෝහයේ ද්‍රාව්‍ය ලවණ ද්‍රාවණයක් ($\text{CuSO}_4$ හෝ $\text{AgNO}_3$) [ලකුණු 3].
2019 විභාග රචනා ගැටලුව: ද්‍රව්‍යවල උෂ්ණත්වය ඉහළ යාම සහ අවස්ථා විපර්යාසවලදී සිදුවන තාප හුවමාරුව පිළිබඳ පහත ගැටලුව විසඳන්න.
(a)
විශිෂ්ට තාප ධාරිතාව ($c$) සහ විලයනයේ විශිෂ්ට ගුප්ත තාපය ($L_f$) අතර වෙනස අර්ථ දක්වන්න.
[ලකුණු 5]
(b)
ස්කන්ධය $2\text{ kg}$ වන ජලයේ උෂ්ණත්වය $30\text{ }^\circ\text{C}$ සිට $80\text{ }^\circ\text{C}$ දක්වා ඉහළ නැංවීමට අවශ්‍ය තාප ප්‍රමාණය ගණනය කරන්න. (ජලයේ විශිෂ්ට තාප ධාරිතාව $c = 4200\text{ J kg}^{-1}\text{ K}^{-1}$)
[ලකුණු 7]
(c)
$0\text{ }^\circ\text{C}$ හි පවතින අයිස් කැටයක් $0\text{ }^\circ\text{C}$ හි ජලය බවට පත්වීමේදී උෂ්ණත්වය වෙනස් නොවන්නේ මන්දැයි අණුක චාලක වාදය ඇසුරින් පහදන්න.
[ලකුණු 8]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
💡 නිල ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Marking Scheme):
(a) විශිෂ්ට තාප ධාරිතාව: ද්‍රව්‍යයක $1\text{ kg}$ ක උෂ්ණත්වය $1\text{ }^\circ\text{C}$ කින් ඉහළ නැංවීමට අවශ්‍ය තාපයයි ($Q = mc\Delta\theta$) [ලකුණු 2.5]. විශිෂ්ට ගුප්ත තාපය: උෂ්ණත්වය වෙනස් නොවී $1\text{ kg}$ ක භෞතික අවස්ථාව වෙනස් කිරීමට අවශ්‍ය තාපයයි ($Q = mL$) [ලකුණු 2.5].
(b) $Q = mc\Delta\theta \Rightarrow m = 2\text{ kg}, c = 4200, \Delta\theta = (80 - 30) = 50\text{ K}$ [ලකුණු 3]. $Q = 2 \times 4200 \times 50 = 420,000\text{ J} = 420\text{ kJ}$ [ලකුණු 4].
(c) සපයන තාප ශක්තිය අණු අතර ඇති අන්තර් අණුක බන්ධන බිඳහෙළා අයිස් ජාල ව්‍යුහය දියකර හැරීමට වැයවේ [ලකුණු 4]. එම තාපය අණුවල චාලක ශක්තිය වැඩි කිරීමට දායක නොවන බැවින් උෂ්ණත්වය ඉහළ නොයයි [ලකුණු 4].
2019 විභාග රචනා ගැටලුව: ජාතික විදුලිබල පද්ධතියෙන් ගෘහස්ථ විදුලි සැපයුම ලබාගැනීම සහ විද්‍යුත් උපකරණවල ආරක්ෂිත භාවිතය පිළිබඳ පහත ප්‍රශ්න සලකන්න.
(a)
විද්‍යුත් චුම්බක ප්‍රේරණය යනු කුමක්දැයි හඳුන්වා, එය ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්නා උපකරණ 2ක් නම් කරන්න.
[ලකුණු 5]
(b)
විදුලිබලාගාරවල සිට නගර වෙත විදුලිය සම්ප්‍රේෂණය කිරීමේදී අධි වෝල්ටීයතාවයකින් සම්ප්‍රේෂණය කරන්නේ මන්දැයි \$P = I^2R\$ සමීකරණය ඇසුරින් විස්තර කරන්න.
[ලකුණු 7]
(c)
ගෘහ විදුලි පරිපථයක ආරක්ෂාව සඳහා යොදන (i) විලායකය (Fuse) (ii) කුඩා පරිපථ බිඳිනය (MCB) සහ (iii) භූගත රැහැන (Earth wire) ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය කෙටියෙන් විස්තර කරන්න.
[ලකුණු 8]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
💡 නිල ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Marking Scheme):
(a) චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් සහ සන්නායකයක් අතර සාපේක්ෂ චලිතයක් ඇතිවීමේදී සන්නායකය තුළ විද්‍යුත් ගාමක බලයක් (විභව අන්තරයක්) ප්‍රේරණය වීම [ලකුණු 3]. උපකරණ: විදුලි ජනකය (ඩයිනමෝව), පරිණාමකය, ප්‍රේරක උඳුන [ලකුණු 2].
(b) $P = VI$ බැවින් වෝල්ටීයතාව ($V$) ඉතා ඉහළ නැංවූ විට සම්ප්‍රේෂණ රැහැනේ ධාරාව ($I$) ඉතා කුඩා වේ [ලකුණු 3]. රැහැන්වල තාපය ලෙස සිදුවන බල හානිය $P_{\text{loss}} = I^2R$ වේ. $I$ කුඩා බැවින් ජූල් තාප හානිය විශාල ලෙස අවම කරගත හැක [ලකුණු 4].
(c) (i) විලායකය: අධි ධාරාවක් ගලා යාමේදී අඩු ද්‍රවාංකයක් සහිත කම්බිය රත්වී දියවී පරිපථය විසන්ධි කරයි [ලකුණු 2.5]. (ii) MCB: කෙටි පරිපථ හෝ අධිභාර වලදී විද්‍යුත් චුම්බක යාන්ත්‍රණයකින් ස්විචය ට්‍රිප් කර පරිපථය විසන්ධි කරයි [ලකුණු 2.5]. (iii) භූගත රැහැන: ලෝහමය ආවරණය සහිත උපකරණයක ලයිව් වයරය ලෝහයට ස්පර්ශ වුවහොත් ධාරාව පොළොවට කාන්දු කර පරිශීලකයාට විදුලි සැර වැදීම වළක්වයි [ලකුණු 3].
2019 විභාග රචනා ගැටලුව: මිහිමත ජීවයේ පැවැත්ම තහවුරු කරන ජෛව භූ-රසායනික චක්‍ර සහ මානව ක්‍රියාකාරකම් නිසා පැනනැගී ඇති පාරිසරික අර්බුද පිළිබඳ පහත ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු සපයන්න.
(a)
නයිට්‍රජන් චක්‍රයේදී වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් ($N_2$) ශාකවලට උරාගත හැකි නයිට්‍රේට් ($NO_3^-$) බවට පත්කරන ජෛවීය හා අජෛවීය ක්‍රම එක බැගින් දක්වන්න.
[ලකුණු 6]
(b)
හරිතාගාර ආචරණය (Greenhouse Effect) යනු කුමක්දැයි විස්තර කර, මිනිසා විසින් වායුගෝලයට අධිකව හරිතාගාර වායු එකතු කිරීම නිසා සිදුවන අහිතකර ප්‍රතිඵල 3ක් සඳහන් කරන්න.
[ලකුණු 7]
(c)
පොලිතීන් හා ප්ලාස්ටික් භාවිතය අවම කිරීමට ලෝකයේ ක්‍රියාත්මක වන 3R (Reduce, Reuse, Recycle) සංකල්පය පාසලේදී සහ නිවසේදී ක්‍රියාත්මක කළ හැකි ප්‍රායෝගික උදාහරණ සහිතව පැහැදිලි කරන්න.
[ලකුණු 7]
නිල Marking Scheme (පියවරෙන් පියවර ලකුණු පටිපාටිය):
💡 නිල ලකුණු දීමේ පටිපාටිය (Marking Scheme):
(a) ජෛවීය ක්‍රමය: රනිල ශාක මුල් ගැටිතිවල ජීවත්වන රයිසෝබියම් (Rhizobium) බැක්ටීරියා හෝ ඇසටොබැක්ටර් මඟින් නයිට්‍රජන් තිර කිරීම [ලකුණු 3]. අජෛවීය ක්‍රමය: අකුණු ගැසීමේදී වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් සහ ඔක්සිජන් එක්ව නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ් සාදා වැසි ජලය සමඟ නයිට්‍රික් අම්ලය ලෙස පසට එකතු වීම [ලකුණු 3].
(b) පෘථිවිය මතුපිටින් විමෝචනය කරන අධෝරක්ත (IR) කිරණ වායුගෝලයේ ඇති $\text{CO}_2, \text{CH}_4, \text{N}_2\text{O}$ වැනි වායු මඟින් රඳවා ගෙන පෘථිවි උෂ්ණත්වය ඉහළ නැංවීම [ලකුණු 3]. අහිතකර ප්‍රතිඵල: ධ්‍රැවීය අයිස් දියවී මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම, කාලගුණික විපර්යාස හා නියඟ/ගංවතුර, ජෛව විවිධත්වය හා කොරල්පර විනාශ වීම [ලකුණු 4].
(c) Reduce (අවම කිරීම): පොලිතීන් බෑග් වෙනුවට රෙදි බෑග් භාවිතය [ලකුණු 2.5]. Reuse (නැවත භාවිතය): හිස් ප්ලාස්ටික් බෝතල් පැල සිටුවීමට හෝ ද්‍රව්‍ය ගබඩා කිරීමට යොදාගැනීම [ලකුණු 2]. Recycle (ප්‍රතිචක්‍රීකරණය): ප්ලාස්ටික් අපද්‍රව්‍ය වෙන්කර එකතු කර ප්‍රතිචක්‍රීකරණ මධ්‍යස්ථාන වෙත ලබාදීම [ලකුණු 2.5].
VertexExam.lk • නිල අධ්‍යාපනික විභාග මධ්‍යස්ථානය
2019 O/L විද්‍යාව • සියලුම හිමිකම් ඇවිරිණි.
Exam Paper Sheet