10 ශ්‍රේණිය ICT කෙටි සටහන්: ගොනු කළමනාකරණය, ධාවක සුසර කිරීම සහ උපයෝගිතා මෘදුකාංග

සාමාන්‍ය තොරතුරු තාක්ෂණය (General Information Technology - GIT) • දින 1-2 කින් විභාගය ජයගැනීමේ සම්පූර්ණ අත්පොත

📚 විෂය: O/L Information & Communication Technology (ICT) 📖 ඒකකය: 01 🎓 මට්ටම: Grade 12/13 (A/L) ⏱️ අධ්‍යයන කාලය: පැය 2 - 3 ✅ නිල සම්පාදනය: VertexExam Academic Board

💡

1. මූලික සංකල්ප, එදිනෙදා ජීවිතයේ උපමා සහ විභාග ලකුණු රීති

Core Concepts & Analogies

ගොනු දිගුව (File Extension): ගොනුවක වර්ගය සහ එය විවෘත කළ හැකි යෙදුම තීරණය කරයි. උදා: .docx (Word), .xlsx (Excel), .pptx (PowerPoint), .jpg/.png (Images), .mp3 (Audio), .mp4 (Video), .pdf (Document).

ගොනු මාවත (File Path): ගොනුවක් ගබඩා වී ඇති නිශ්චිත පිහිටුම (උදා: C:\School\Notes\ICT_Grade10.pdf).

උපයෝගිතා මෘදුකාංග (Utility Software): පරිගණකයේ නඩත්තු සහ ආරක්ෂක කටයුතු සඳහා උපකාරී වේ.

- තැටි විසංවිධානය/සුසර කිරීම (Disk Defragmenter): විසිරී ඇති දත්ත කොටස් එක ළඟට ගෙනැවිත් තැටියේ කියවීමේ සහ ලිවීමේ වේගය වැඩි කරයි.

- තැටි පිරිසිදුකාරකය (Disk Cleanup): අනවශ්‍ය තාවකාලික ලිපිගොනු (Temporary files) මකා දමා ඉඩ ලබාදෙයි.

- ප්‍රතිවයිරස මෘදුකාංග (Antivirus): අනිෂ්ට මෘදුකාංග (Malware) හඳුනාගෙන ඉවත් කරයි.

🧮

2. ප්‍රායෝගික අභ්‍යාස සහ පියවරෙන් පියවර විසඳුම් (Step-by-Step Worked Examples)

Practical Exercises

අභ්‍යාසය 1: ගැටලුව විසඳීම

ගැටලුව:

⚠️

3. විභාගයේදී ළමයි අහුවෙන කපටි තැන් සහ වැළැක්වීම (Common Pitfalls & Exam Traps)

Mark Savers

✍️

5. විභාගයට පෙර තනිව විසඳිය යුතු ඉක්මන් Self-Test ප්‍රශ්න

15 Crucial Questions

1 {"q":"දත්ත අහිමි වීමකදී නැවත ලබාගැනීමට ආරක්ෂිත පිටපතක් තබාගැනීම හඳුන්වන්නේ කෙසේද?","a":"උපස්ථ කිරීම (Data Backup)"}
2 {"q":".xlsx ගොනු දිගුව අයිති කුමන මෘදුකාංගයටද?","a":"Microsoft Excel (පැතුරුම්පත් මෘදුකාංග)"}

✓ ඉක්මන් Self-Test සඳහා නිල පිළිතුරු (Model Answers)

1 ALU (ගණිත හා තාර්කික මෙහෙයුම්) සහ CU (පාලන හා සම්බන්ධීකරණ ඒකකය).
2 RAM තාවකාලිකයි (Volatile - විදුලිය නැතිවිට මැකේ); ROM ස්ථිරයි (Non-volatile - BIOS අඩංගුයි).
3 Touch screen (ස්පර්ශ තිරය) input සහ output දෙකම සිදුකරයි.
4 B2 සෛලයේ සිට B10 දක්වා සෛලවල ඇති සංඛ්‍යාත්මක අගයන්ගේ එකතුව ගණනය කරයි.
5 A1 (Relative): Formula copy කළවිට සෛලය වෙනස් වේ. $A$1 (Absolute): Formula copy කළත් සෛලය වෙනස් නොවේ.
6 Record යනු එක් පුද්ගලයෙකුගේ සම්පූර්ණ තොරතුරු පේළියකි (Row). Field යනු තනි තීරුවකි (Column).
7 (1) අගයන් Unique (අනන්‍ය) විය යුතුය. (2) කිසිවිටෙකත් Blank / Null (හිස්) නොවිය යුතුය.
8 අනෙක් ලබන්නන්ට නොපෙනෙන සේ රහසිගතව ඊමේල් පණිවිඩයේ පිටපතක් යැවීමට (Blind Carbon Copy).
9 ව්‍යාජ ඊමේල් හෝ වෙබ් අඩවි මඟින් පරිශීලකයා මුළාකර මුරපද සහ බැංකු තොරතුරු සොරකම් කිරීමේ සයිබර් වංචාවකි.
10 විශාලතම Heading එකට <h1> ද, ඡේදයක් සඳහා <p> ද භාවිත කරයි.
11 Ctrl+C = Copy, Ctrl+V = Paste, Ctrl+Z = Undo, F2 = Rename.
12 Transition: Slide එකකින් තවත් Slide එකකට මාරුවීමේ ආචරණය. Animation: Slide එක තුළ ඇති object එකක චලනය.
13 ඡේදයක වම් සහ දකුණු දෙපසම මායිම් පොතක මෙන් සමාන්තරව කෙළින් පෙළගැස්වීම.
14 වාසිය: එක් කේබලයක් කැඩුණද අනෙක් පරිගණක ක්‍රියා කරයි. අවාසිය: මධ්‍යම Switch/Hub එක කැඩුණහොත් මුළු ජාලයම අක්‍රිය වේ.
15 Bits 8 කි (1 Byte = 8 bits).

⏱️

6. දවසේ Study Plan එක (පැය 8 න් සම්පූර්ණ විෂය ගොඩදාන සැලැස්ම)

1-Day Sprint

පැය 1 – Computer Basics + Operating System

Hardware, Software, CPU (ALU/CU/Registers), Memory (RAM/ROM/Cache), Input/Output සහ Shortcuts පාඩම් කරන්න.

පැය 2 – Word Processing + Presentation

Formatting, Alignments, Margins (Portrait/Landscape), Mail Merge, Slides සහ Slide Master නීති revise කරන්න.

පැය 2 – Spreadsheets (වැඩිම ලකුණු)

Formulas අතින් ලියන්න: =SUM, =AVERAGE, =MAX, =MIN, =COUNT, =IF. A1 vs $A$1 නිරපේක්ෂ සමුද්දේශ හොඳින් මතක තබාගන්න.

පැය 1 – Database + Internet & Email

Table, Field, Record, Primary Key නීති, Relationships, To/Cc/Bcc වෙනස සහ සයිබර් ආරක්ෂාව revise කරන්න.

පැය 1 – Web HTML + Cyber Security

HTML tags (<h1>, <p>, <br>, <a>, <img>, <table>) සහ Malware වර්ග (Virus, Worm, Ransomware) බලන්න.

අවසාන පැය 1 – වැරදුණු ප්‍රශ්න පමණක් බැලීම

අලුත් පාඩම් පටන් නොගෙන, ඉහත Self-Test ප්‍රශ්න 15 සහ වැරදුණු formulas නැවත බලා සිත සැහැල්ලුවෙන් තබාගන්න.

🎯 Exam Hall Tips & අවසාන මතක වාක්‍යය (Golden Rules)

Options 4 ම කියවන්න: MCQ ප්‍රශ්නයකදී පිළිතුරු 4 ම කියවා නොදන්නා ප්‍රශ්නයක් වුවද වැරදි options ඉවත් කර (elimination) හොඳම පිළිතුර තෝරන්න. කිසිදු ප්‍රශ්නයක් හිස්ව නොතබන්න.
Formula ප්‍රශ්නවලදී දෙවරක් බලන්න: = ලකුණ, වරහන් (brackets) සහ cell range (B2:B8) නිවැරදිදැයි දෙවරක් පරීක්ෂා කරන්න.
වේලාව කළමනාකරණය: අපහසු ප්‍රශ්න වල හිර නොවී ඒවා පසුවට තබා, ලකුණු පහසුවෙන් ගන්න පුළුවන් ප්‍රශ්න මුලින්ම ලියා අවසන් කරන්න.

⚡ අවසාන මතක වාක්‍යය: Hardware = අල්ලන්න පුළුවන් දේ • Software = වැඩසටහන් • RAM = temporary (Volatile) • ROM = permanent (Non-volatile) • CPU = ALU + CU + Registers • Spreadsheet formula = = • Relative = A1, Absolute = $A$1 • Database row = Record, column = Field, Primary Key = Unique • Email hidden copy = Bcc • Webpage structure = HTML, style = CSS.